AGRA Jumanne, 4 Septemba 2024 ilizindua Ripoti ya Hali ya Kilimo ya Afrika 2024, nchini Rwanda, Kigali iliyopewa jina “Kuitumia Sekta Binafsi kwa Mabadiliko ya Mifumo ya Chakula barani Afrika.”
Ripoti hiyo inatoa uchambuzi wa kina kuhusu jukumu muhimu la wafanyabiashara wa kilimo wadogo na wakati (MSMEs) katika kubadilisha mifumo ya chakula kote Afrika. Imeandaliwa kwa ushirikiano mpana na kundi la wadau mbalimbali, inachunguza michango muhimu ya wafanya biashara wadogo, ndogo sana n awa kati ( MSMEs) katika mageuzi ya kilimo na uchumi katika bara hili la Afrika.
Dkt. Agnes Kalibata, Rais wa AGRA, alisema, “Ripoti ya Hali ya Kilimo ya Afrika 2024 inaangazia jukumu la kubadilisha sekta ya kilimo (MSMEs) katika kuunda mandhari ya kilimo na chakula ya Afrika. Kwa kuitumia nguvu ya sekta binafsi, tunaweza kuendesha mabadiliko ya maana katika mifumo ya chakula na kufikia ukuaji endelevu. Ripoti hii inatoa mwanga wa hatua zinazoweza kuchukuliwa ili kusaidia wakulima wadogo na wakati kuongeza athari zao kwenye usalama wa chakula na maendeleo ya kiuchumi.”
Dkt. Kalibata alisisitiza zaidi, “Ripoti hii inawakilisha hatua muhimu katika kuelewa ushawishi wa sekta binafsi kwenye mifumo ya chakula ya Afrika. Inatambulisha athari muhimu za wafanya biashara wa kilimo wadogo na wakati katika kuimarisha tija ya kilimo na maendeleo ya kiuchumi. Lengo letu ni kuonyesha jinsi biashara hizi zinavyokuwa vichochezi muhimu vya ukuaji na uvumbuzi. Tunahimiza ongezeko la msaada na ushirikiano kati ya serikali na sekta binafsi ili kushughulikia changamoto na kufungua fursa mpya za maendeleo endelevu.”
Ripoti hiyo inaonyesha mabadiliko makubwa kuelekea uwekezaji wa kilimo unaojumuisha zaidi na kampuni kubwa na za kati za kilimo. Mwelekeo wa hivi karibuni unaonyesha umakini unaoongezeka katika kuunganisha wakulima wadogo na kuboresha maisha ya vijijini.
Kutambuliwa kwa jukumu muhimu la wakulima wadogo katika tija ya kilimo na usalama wa chakula kunaendesha mwelekeo huu. Programu zinazotoa mbegu bora, mbinu za kilimo za kisasa, na huduma za kifedha zinaboresha mavuno na mapato ya wakulima wadogo. Aidha, mipango ya miundombinu ya vijijini—kama vile barabara, vituo vya hifadhi, na upatikanaji wa masoko—ni muhimu kwa kuunganisha wakulima wadogo kwenye mnyororo wa thamani mkubwa zaidi na masoko.
Masomo ya kesi yaliyoangaziwa kwenye ripoti yanaonyesha jinsi uwekezaji katika mazao ya kibiashara, miundombinu, na teknolojia za kidijitali unavyoendesha utofauti na kuongeza ukuaji wa mauzo ya nje.
Nchini Malawi, uwekezaji mkubwa katika uzalishaji wa karanga, ulioungwa mkono na aina mpya za mbegu na uwezo bora wa usindikaji, umepatia nguvu kilimo cha ndani na kupanua masoko ya mauzo ya nje ya nchi hiyo.
Nigeria imefufua sekta yake ya kakao kupitia uwekezaji wa kimkakati katika mbinu za kilimo za kisasa na miundombinu ya usindikaji na nchini Ghana, majukwaa ya simu kama AgroCenta yameleta mapinduzi katika kilimo kwa kuwapa wakulima taarifa muhimu za soko, upatikanaji wa mikopo, na usambazaji bora wa pembejeo.
Vile vile, uwekezaji wa Kenya katika karanga za macadamia, pamoja na matumizi ya majukwaa ya kidijitali kwa usimamizi wa mashamba na upatikanaji wa masoko, umeiweka nchi hiyo kama mtExporter mkuu licha ya changamoto za kisheria na za soko.
Teknolojia ya kidijitali inabadilisha minyororo ya thamani ya kilimo kwa kuboresha upatikanaji wa pembejeo, mikopo, na taarifa za soko. Majukwaa kama M-Kulima na M-Pesa katika Afrika Mashariki yanaimarisha miamala na kuboresha ufanisi wa usambazaji wa pembejeo. Aidha, huduma za upangishaji wa trekta za kidijitali kama Hello Tractor zinaongeza upatikanaji wa mitambo kwa wakulima wadogo, hivyo kuongeza tija na kupunguza gharama.
Mparki wa kilimo wa viwanda nchini Tanzania umeendeleza pakubwa katika usindikaji wa chakula na kuongeza thamani. Mipango hii inatoa miundombinu muhimu na huduma za msaada, ikiunganisha wakulima wadogo katika mnyororo wa thamani mkubwa zaidi na kuimarisha uundaji wa ajira na usalama wa chakula.
Uwekezaji wa Zambia katika huduma za mifugo, uzalishaji wa chakula cha mifugo, na upatikanaji wa masoko umehamasisha ukuaji katika sekta yake ya mifugo. Uzalishaji bora wa nyama na maziwa umeimarisha afya ya wanyama na kupanua fursa za mauzo ya nje, kuchangia katika maendeleo ya kiuchumi ya kitaifa.
Ripoti hiyo hatimaye inawahimiza serikali, washirika wa maendeleo, na wahusika wa sekta binafsi kushirikiana katika kushughulikia changamoto na kutumia fursa za ukuaji zilizotambuliwa. Kwa kuwekeza katika miundombinu, kusaidia MSMEs, na kutekeleza sera bora, wahusika wanaweza kuendeleza mifumo ya kilimo na chakula barani Afrika kuelekea endelevu zaidi na uimara.
Muhtasari wa Matokeo na Mawazo ya Ripoti
Athari za Kubadilisha za Sekta Binafsi: Ripoti inaonyesha kuwa sekta binafsi inaendesha takriban asilimia 80 ya uchumi wa chakula wa Afrika, ambapo wafanya biashara wa kilimo wadogo na wakati (MSMEs) zina jukumu kubwa katika usimamizi wa takriban asilimia 85 ya minyororo ya thamani ya chakula. Hii inasisitiza umuhimu mkubwa wa kuunga mkono biashara hizi ili kuboresha usalama wa chakula na kuhamasisha ukuaji wa kiuchumi.
Mizizi ya Ukuaji na Fursa: Vitu muhimu vinavyoendesha ukuaji wa MSMEs ni pamoja na mabadiliko ya mijini, ongezeko la matumizi ya chakula, na mabadiliko katika mitindo ya chakula. Maeneo ya mijini, kwa haswa, yanatoa fursa kubwa za soko kwa mashirika ya chakula kwa sababu ya ongezeko la mahitaji ya bidhaa za chakula mbalimbali. Masoko ya mijini yanatoa fursa kubwa, huku miji ikihesabu zaidi ya asilimia 50 ya ununuzi wa chakula katika nchi nyingi za Afrika. Aidha, masoko ya vijijini yanapanuka kadri ununuzi wa chakula na upatikanaji wa masoko unavyoimarika.
Changamoto Zinazokabiliwa na wafanya biashara wa kilimo (MSMEs): Ripoti inaangazia changamoto kadhaa zinazokabili wafanyabiashara wadogo na wakati wa kilimo, ikiwa ni pamoja na miundombinu isiyotosheleza, upatikanaji mdogo wa fedha, na vizuizi vya kisheria. Masuala maalum ni pamoja na mitandao mibovu ya barabara, masoko ya jumla yasiyotosheleza, na umeme usioaminika. Vizuizi hivi vinakwamisha ukuaji na tija ya wafanya biashara wadogo wa kilimo (MSMEs).
Mapendekezo ya Sera: Ili kushughulikia changamoto hizi, ripoti inapendekeza uwekezaji maalum katika miundombinu, upatikanaji bora wa fedha, na michakato ya kisheria iliyo rahisi. Inasisitiza haja ya mkakati wa sera za kilimo wa viwanda ulioelekezwa ili kusaidia MSMEs na kuboresha mazingira yao ya kufanya kazi.
Jukumu la Mipango ya Kilimo ya Viwanda kwa makundia: Ripoti inasisitiza umuhimu wa mipango ya kilimo ya viwanda kwa makundi kama zana za kushughulikia upungufu wa miundombinu na kutoa huduma za msaada. Uwekezaji huu ulioelekezwa unaweza kuboresha kwa kiasi kikubwa ufanisi na uhalisia wa mifumo ya chakula.
Athari kwa Uundaji wa Ajira na Usalama wa Chakula: wafanya biashara wa kilimo ni waajiri wakubwa katika sekta ya chakula, zikitoa hadi asilimia 60 ya ajira katika baadhi ya maeneo. Pia zina jukumu muhimu katika kuhakikisha upatikanaji na usalama wa chakula kwa kuwezesha upatikanaji wa teknolojia bora na bidhaa za chakula zenye lishe.
