TEHRAN: Iran imesema haitafungua tena Mlango wa Hormuz, njia muhimu ya usafirishaji wa mafuta na biashara duniani, hadi Marekani itakapotekeleza masharti iliyoweka, ikiwemo kulipa fidia kwa uharibifu uliosababishwa na vita.
Walinzi wa Mapinduzi wa Iran (IRGC) wamesema Jumapili kuwa nchi hiyo itaendelea kuufunga Mlango wa Hormuz hadi Marekani ikubali masharti ya Tehran yaliyowasilishwa siku moja kabla.
Iran imekuwa ikiweka kizuizi cha usafirishaji katika eneo hilo tangu Marekani na Israel kuishambulia Iran mwishoni mwa Februari. Tehran pia imetaka kutoza ada kwa meli zinazopita katika njia hiyo, huku ikishambulia meli inazodai zinajaribu kukwepa njia inayopendelewa na Iran.
Waziri wa Mambo ya Nje wa Iran, Abbas Araghchi, alisema mazungumzo na Oman kuhusu usafiri na usimamizi wa Mlango wa Hormuz yako katika hatua za mwisho.
Hata hivyo, alisisitiza kuwa kufunguliwa kwa njia hiyo kunategemea kutimizwa kwa masharti mengine, ikiwemo fidia kwa ukiukaji wa makubaliano ya Juni.
Araghchi pia alikanusha kuwa Iran inafanya mazungumzo ya moja kwa moja na Marekani, akisema nchi hizo zinabadilishana ujumbe kupitia wapatanishi.
Mkuu wa usalama wa Iran, Mohammad Bagher Zolghadr, aliwasilisha orodha ya masharti ya kufunguliwa kwa Mlango wa Hormuz. Masharti hayo yanajumuisha kusitishwa kwa vita na kile Iran inachokiita mashambulizi dhidi yake na washirika wake nchini Lebanon, Palestina, Yemen na Iraq.
Iran pia imetaka Marekani kuondoa kizuizi chake dhidi ya bandari za Iran, kusitisha vikwazo vya kiuchumi, kufungua mali za Iran zilizogandishwa na kulipa fidia kwa uharibifu wa vita.
Walinzi wa Mapinduzi wa Iran wamesema wataendelea na mkakati wa kuufunga Mlango wa Hormuz hadi “adui” akubali masharti yote ya Tehran.
“Mlango huo sasa ni eneo la vita kwetu na si njia ya maji pekee,” ilisema IRGC.
Meli Zashambuliwa Hormuz
Kauli hizo zimekuja wakati usafirishaji kupitia Mlango wa Hormuz ukiendelea kupungua kwa kiasi kikubwa kutokana na mashambulizi dhidi ya meli ambazo Iran inazituhumu kutumia njia zisizokubalika na Tehran.
Wizara ya Mambo ya Nje ya Falme za Kiarabu (UAE) ililaani kile ilichokiita shambulio la Iran dhidi ya meli ya mafuta inayomilikiwa na ADNOC, iliyokuwa ikipita katika Mlango wa Hormuz.
UAE ilisema meli hiyo ililengwa kwa kombora, ingawa hakuna mtu aliyejeruhiwa.
Baadaye, UK Maritime Trade Operations (UKMTO) ilisema meli nyingine ilishambuliwa kwa kitu kilichorushwa karibu na Oman ndani ya Mlango wa Hormuz, na kusababisha moto ambao ulizimwa bila kusababisha vifo.
Oman pia ililaani mashambulizi ya mara kwa mara dhidi ya meli zinazopita katika eneo hilo, bila kuitaja Iran moja kwa moja.
Wakati huo huo, Oman imesema mazungumzo kuhusu utaratibu wa usafiri katika Mlango wa Hormuz yanaendelea katika mazingira chanya na yenye ushirikiano, huku ikizitaka pande zote kuepuka hatua zinazoweza kuhatarisha maendeleo ya mazungumzo hayo.
Hormuz Ni Njia Muhimu kwa Uchumi wa Dunia
Mlango wa Hormuz ni mojawapo ya njia muhimu zaidi za usafirishaji wa nishati duniani, hivyo mzozo unaoendelea katika eneo hilo unaweza kuathiri kwa kiasi kikubwa biashara ya kimataifa na upatikanaji wa mafuta.
Makubaliano ya awali kati ya Iran na Marekani yalilenga kuwa msingi wa mazungumzo ya kufikia suluhu ya kudumu, huku Iran na Oman zikitakiwa kujadili utaratibu wa baadaye wa usafiri kupitia Hormuz pamoja na nchi nyingine za Ghuba.
Kwa mujibu wa sheria za kimataifa, kwa ujumla utozaji wa ada kwa matumizi ya njia za kimataifa za baharini kama Hormuz haukubaliki.
Uturuki Yataka Misri Ijiunge na Muungano wa Ulinzi
Katika hatua nyingine, Waziri wa Mambo ya Nje wa Uturuki, Hakan Fidan, amesema anatarajia Misri kujiunga na makubaliano ya pamoja ya ulinzi kati ya Uturuki, Saudi Arabia na Pakistan.
Fidan alisema Misri ni “mshirika wa asili” katika masuala ya usalama wa kikanda na kwamba anaamini nchi hiyo itajiunga na muungano huo katika hatua inayofuata.
Alisema makubaliano hayo hayalengi nchi yoyote maalum, bali yanalenga kuimarisha usalama na uwezo wa kujilinda kwa pamoja katika eneo hilo.
Kwa upande wake, Wizara ya Mambo ya Nje ya Pakistan imesema makubaliano hayo yanaweka msingi kwamba shambulio dhidi ya mwanachama mmoja litachukuliwa kuwa shambulio dhidi ya wanachama wote, likilenga kuimarisha kinga ya pamoja dhidi ya mashambulizi.
