Yerusalemu, Israel — Waziri Mkuu wa Israel, Benjamin Netanyahu, na mpinzani wake Gadi Eisenkot wametoa kauli zinazokinzana kuhusu nani anayepaswa kuongoza nchi hiyo baada ya uchaguzi mkuu kuacha kambi zao bila wingi wa kutosha kuunda serikali.
Matokeo hayo hayatoi nafasi kwa upande wowote kufikia viti 61 vinavyohitajika kuunda serikali ya wengi.
Netanyahu anaweza kuendelea kubaki madarakani
Kukwama kwa matokeo kunaweza kumpa Netanyahu nafasi ya kuendelea kuhudumu kama waziri mkuu wa mpito wakati vyama vya kisiasa vikijadiliana kuhusu kuunda serikali mpya.
Mazungumzo hayo yanaweza kuchukua wiki kadhaa au miezi, na iwapo hakuna upande utakaofanikiwa kuunda serikali, uchaguzi mwingine unaweza kuhitajika.
Katika makadirio ya awali, vyama vya mrengo wa kulia wenye msimamo mkali wa kidini vinavyoongozwa na Itamar Ben-Gvir na Bezalel Smotrich vilitarajiwa kupata jumla ya viti 13 ndani ya kambi ya Netanyahu, bila kuonesha ongezeko kubwa la nguvu zao kisiasa.
Vyama vya Waarabu, ambavyo havijajiunga rasmi na kambi yoyote kati ya hizo mbili, vinaweza kuwa na nafasi muhimu katika kuamua mustakabali wa serikali.
Hata hivyo, Eisenkot, kiongozi wa chama cha Yashar na aliyekuwa mkuu wa majeshi ya Israel, amekuwa na msimamo wa kutotaka kuunda serikali akishirikiana na vyama hivyo, hali inayoweza kufanya jitihada zake za kupata mamlaka kuwa ngumu zaidi.
Mvutano kuhusu usalama wa Israel
Akihutubia wafuasi wake katika makao makuu ya Likud mjini Jerusalem baada ya saa tisa usiku, Netanyahu alijivunia mafanikio ya kijeshi ya Israel na kuzungumzia uwezekano wa kuchukua hatua nyingine za pamoja na Rais wa Marekani, Donald Trump, dhidi ya Iran.
Netanyahu alisema Israel inakabiliwa na fursa muhimu ya kihistoria ya kuondoa kile alichokiita tishio la kuwepo kwa taifa hilo kutoka Iran, akisisitiza umuhimu wa ushirikiano na Marekani.
Kauli hiyo ilikuja huku Eisenkot akimwonya Netanyahu dhidi ya kutumia masuala ya usalama wa taifa kwa manufaa ya kisiasa.
Eisenkot alisema Netanyahu ni waziri mkuu wa mpito asiye na mamlaka mpya kutoka kwa wananchi, akizitaka taasisi za usalama kusimama imara dhidi ya jaribio lolote la kuweka maslahi ya kisiasa mbele ya usalama wa Israel.
Idadi kubwa ya wapiga kura yajitokeza
Tume ya Uchaguzi ya Israel ilisema kuwa asilimia 77.7 ya wapiga kura walijitokeza kupiga kura, kiwango cha juu zaidi katika kipindi cha zaidi ya miongo miwili na takribani asilimia saba zaidi ya uchaguzi wa mwaka 2022.
Matokeo ya mwisho yalitarajiwa kutangazwa Alhamisi au Ijumaa, huku mfumo wa kisiasa wa Israel wenye vyama vingi ukifanya vyama vidogo kuwa na nafasi kubwa katika mazungumzo ya kuunda serikali.
Yohanan Plesner, rais wa Taasisi ya Demokrasia ya Israel, alieleza kuwa matokeo ya awali yalikuwa pigo kubwa kwa muungano wa Netanyahu, lakini akatahadharisha kuwa Eisenkot pia hakuwa amepata ushindi wa wazi na kwamba hali inaweza kubadilika wakati kura zikiendelea kuhesabiwa.
Netanyahu apata pigo, lakini Eisenkot hana ushindi wa uhakika
Iwapo makadirio ya kura za maoni yatathibitishwa na matokeo rasmi, muungano wa Netanyahu wa mrengo wa kitaifa na kidini, ambao wakati mmoja ulikuwa na viti 68, utakuwa umepoteza nguvu kubwa na kushindwa kufikia viti 61 vinavyohitajika kuunda serikali.
Eisenkot, mwenye umri wa miaka 66, ameibuka kuwa mmoja wa wapinzani wenye nguvu zaidi wa Netanyahu. Amekuwa akisisitiza uzoefu wake wa kiusalama huku akijipambanua kama mwanasiasa mwenye msimamo wa wastani katika masuala ya ndani.
Aliingia rasmi katika siasa takribani miaka minne iliyopita na baadaye kujiunga na baraza la mawaziri la vita la Netanyahu baada ya mashambulizi ya Hamas ya Oktoba 2023. Hata hivyo, alijiondoa miezi minane baadaye akipinga namna waziri mkuu alivyokuwa akiongoza vita.
Licha ya kutaka mabadiliko ya uongozi, Eisenkot haungi mkono kuanzishwa kwa taifa huru la Palestina na anasisitiza kuwa tawi la kijeshi la Hamas linapaswa kuangamizwa au kuvunjwa.
Amesema kuwa operesheni za kijeshi za Israel hazijafikia malengo yake kwa sababu Hamas bado inaendelea kuwa na mamlaka katika Ukanda wa Gaza.
Kwa mujibu wa mamlaka za afya za Gaza, zaidi ya Wapalestina 74,000 wameuawa katika vita hivyo.
Vyama vya Waarabu vyasisitiza kupinga ubaguzi
Makao makuu ya Joint List, muungano wa vyama kadhaa vya Waarabu nchini Israel, yalishuhudia shangwe na makofi baada ya kutangazwa kwa makadirio ya awali ya uchaguzi.
Usiku huo ulikuwa wa kihistoria kutokana na idadi kubwa ya wapiga kura miongoni mwa raia wa Israel wenye asili ya Kipalestina.
Faten Gattas, mgombea wa Joint List, alisema kuwa wanapinga ukaliaji wa ardhi na ubaguzi wa rangi na wataendelea kuwepo nchini humo.
Wagombea wa muungano huo walikuwa na matumaini kuwa mwitikio mkubwa wa wapiga kura Waarabu ungewawezesha kupata nafasi muhimu ya kuzuia kurejea madarakani kwa muungano wa Netanyahu.
Uchaguzi uliotawaliwa na kumbukumbu za vita
Wapiga kura walikabiliana na athari za mashambulizi ya Oktoba 7, 2023, ambayo kwa mujibu wa taarifa zilizotolewa yaliua watu 1,200 nchini Israel na kusababisha watu 251 kuchukuliwa mateka.
Mashambulizi hayo yalifuatiwa na vita katika Gaza, mapigano na Hezbollah nchini Lebanon pamoja na mzozo wa kijeshi na Iran.
Netanyahu amekuwa akikabiliwa na ukosoaji kutokana na kushindwa kwa mifumo ya usalama kuzuia mashambulizi hayo. Hata hivyo, amejitetea kwa kusema kuwa hatua za kijeshi zilizo chini ya uongozi wake zimeifanya Israel na dunia kuwa salama zaidi kupitia mauaji ya viongozi waandamizi wa Hamas, Hezbollah na Iran.
Sera za muungano wake wa mrengo wa kulia zimezua mgawanyiko ndani ya Israel na kuongeza mvutano wake na jumuiya ya kimataifa. Pamoja na hayo, Netanyahu amekuwa akijionyesha kama kiongozi mwenye uwezo wa kukabiliana na maadui wa taifa hilo.
Netanyahu, ambaye taarifa hii inamtaja kuwa na umri wa miaka 77, amehudumu kama waziri mkuu kwa karibu miaka 19 katika kipindi cha miaka 30 iliyopita na amenusurika katika migogoro mbalimbali ya kisiasa.
Tangu mwaka 2009, wapinzani wake wamefanikiwa kumuondoa madarakani mara moja pekee, baada ya chaguzi nne zisizozaa matokeo ya kuunda serikali ndani ya kipindi cha miaka miwili. Hata hivyo, baada ya miezi 18, alirejea tena madarakani.
Aliingia katika uchaguzi huu akikabiliwa na mashtaka ya muda mrefu ya ufisadi, ambayo anayakanusha, pamoja na ukosoaji kuhusu mapungufu ya kiintelijensia yaliyowezesha wapiganaji wa Hamas kutekeleza mashambulizi ya Oktoba 2023.
Hitimisho
Matokeo ya awali yanaonesha kuwa Netanyahu amepata pigo kubwa kisiasa, lakini bado haijathibitishwa kuwa amepoteza nafasi ya kuongoza serikali. Kwa upande mwingine, Eisenkot ana nafasi ya kuleta mabadiliko ya uongozi, ingawa bado anakabiliwa na changamoto ya kupata uungwaji mkono wa kutosha bungeni.
Hatma ya uongozi wa Israel itategemea matokeo rasmi, uwezo wa vyama kuunda miungano na mazungumzo yatakayofuata. Ikiwa hakuna upande utakaofikia viti 61, nchi hiyo inaweza kuingia katika kipindi kingine cha sintofahamu ya kisiasa au kulazimika kufanya uchaguzi mpya.
Kwa sasa, swali kubwa si tu nani amepata viti vingi, bali ni nani ataweza kupata uungwaji mkono wa kutosha kuunda serikali na kuongoza Israel katika kipindi kinachoendelea kuwa na changamoto kubwa za kiusalama na kisiasa.
