DUNIANI: Madeni ya serikali yameendelea kuwa moja ya changamoto kubwa zinazoikabili dunia, huku mataifa mbalimbali yakikopa fedha kwa ajili ya kugharamia miradi ya maendeleo, kujenga miundombinu, kuimarisha huduma za kijamii na kukabiliana na changamoto za kiuchumi.
Hata hivyo, baadhi ya nchi zimejikuta zikiwa na madeni yanayozidi kwa kiwango kikubwa thamani ya bidhaa na huduma zinazozalishwa katika uchumi wao kwa mwaka mmoja.
Kwa mujibu wa takwimu za Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF), kupitia ripoti ya World Economic Outlook ya Oktoba 2026, Sudan inaongoza kwa kuwa na uwiano mkubwa zaidi wa deni la serikali dhidi ya Pato la Taifa (GDP), ikifuatiwa na Venezuela na Japan.
Hapa tunakuletea nchi 10 zenye uwiano mkubwa wa madeni dhidi ya Pato la Taifa.
1. Sudan
Sudan inaongoza duniani ikiwa na deni la serikali linalokadiriwa kufikia asilimia 334.4 ya Pato lake la Taifa mwaka 2026. Hali hiyo inaonesha ukubwa wa changamoto za kifedha zinazoikabili nchi hiyo, ambayo pia imekuwa ikikumbwa na changamoto za kisiasa, kiusalama na kiuchumi.
2. Venezuela
Venezuela inashika nafasi ya pili ikiwa na deni linalokadiriwa kuwa asilimia 308.7 ya GDP, kwa takwimu za mwaka 2025. Nchi hiyo ya Amerika Kusini imepitia changamoto mbalimbali za kiuchumi, zikiwemo mfumuko wa bei, kuyumba kwa sarafu na kupungua kwa shughuli za kiuchumi.
3. Japan
Japan inashika nafasi ya tatu ikiwa na deni linalokadiriwa kufikia asilimia 199.4 ya GDP mwaka 2026. Pamoja na kuwa miongoni mwa mataifa yenye uchumi mkubwa duniani, nchi hiyo imeendelea kuwa na mzigo mkubwa wa deni kutokana na matumizi makubwa ya serikali, gharama za huduma za kijamii na changamoto za idadi ya watu wanaozeeka.
4. Singapore
Singapore inashika nafasi ya nne ikiwa na deni linalokadiriwa kufikia asilimia 166.4 ya GDP. Hata hivyo, hali ya Singapore ni tofauti na baadhi ya nchi nyingine zenye madeni makubwa kwa sababu serikali yake pia inamiliki mali na akiba kubwa za kifedha zinazosaidia kusimamia madeni hayo.
5. Bahrain
Bahrain inashika nafasi ya tano ikiwa na deni linalokadiriwa kuwa asilimia 162.8 ya GDP. Nchi hiyo ya Mashariki ya Kati imekuwa ikikabiliwa na changamoto za kifedha zinazohusishwa na matumizi ya serikali na utegemezi wa mapato ya sekta ya nishati.
6. Lebanon
Lebanon inashika nafasi ya sita ikiwa na deni linalofikia asilimia 139.4 ya GDP, kwa takwimu za mwaka 2025. Nchi hiyo imekuwa ikipitia mgogoro mkubwa wa kiuchumi na kifedha uliosababisha kushuka kwa thamani ya sarafu yake na kuathiri maisha ya wananchi.
7. Italia
Italia inashika nafasi ya saba ikiwa na deni linalokadiriwa kuwa asilimia 137.9 ya GDP mwaka 2026. Licha ya kuwa moja ya nchi zenye uchumi mkubwa barani Ulaya, Italia imeendelea kukabiliwa na changamoto ya kusimamia deni la serikali na gharama za kulipa riba.
8. Ugiriki
Ugiriki inashika nafasi ya nane ikiwa na deni linalokadiriwa kufikia asilimia 136 ya GDP. Nchi hiyo iliwahi kukumbwa na mgogoro mkubwa wa madeni barani Ulaya na kulazimika kutekeleza mageuzi mbalimbali ya kiuchumi ili kuimarisha hali yake ya kifedha.
9. Maldives
Maldives inashika nafasi ya tisa ikiwa na deni linalokadiriwa kuwa asilimia 130.7 ya GDP mwaka 2026. Nchi hiyo inayotegemea kwa kiasi kikubwa utalii imekuwa ikikabiliwa na changamoto za gharama za miradi ya miundombinu na mahitaji ya kifedha ya serikali.
10. Senegal
Senegal inakamilisha orodha hii ikiwa na deni linalokadiriwa kuwa asilimia 127.7 ya GDP, kwa takwimu za mwaka 2025. Nchi hiyo ya Afrika Magharibi imekuwa ikikabiliwa na changamoto za usimamizi wa madeni na kuimarisha mapato ya serikali.
JE, DENI KUBWA LINAMAANISHA NCHI IMEFILISIKA?
Pamoja na nchi hizo kuwa na uwiano mkubwa wa madeni, si sahihi kusema kwamba zote ziko katika hali ya kufilisika.
Wataalamu wa uchumi hutumia uwiano wa deni dhidi ya GDP kupima ukubwa wa deni ukilinganisha na uwezo wa uchumi kuzalisha bidhaa na huduma.
Uwezo wa nchi kulipa madeni hutegemea mambo mbalimbali, yakiwemo mapato ya serikali, ukuaji wa uchumi, kiwango cha riba, muda wa kurejesha mikopo na mali za kifedha zinazomilikiwa na serikali.
Kwa mfano, Japan na Singapore zina madeni makubwa kwa uwiano wa GDP, lakini zina mifumo na uwezo tofauti wa kusimamia madeni hayo.
