Athari za vita vya Sudan, vilivyoanza katikati ya Aprili 2023, hazijaishia tu kwa raia wa nchi hiyo; moto wa mzozo huo sasa umevuka mipaka ya taifa hilo la Afrika.
Vita hivyo vimesababisha vifo vya zaidi ya watu 120,000 na kuwafanya watu milioni 14 kukimbia makazi yao, huku watu milioni 25 wakihitaji msaada wa dharura wa kibinadamu, kwa mujibu wa Umoja wa Mataifa.
Wakati huohuo, Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi (UNHCR) limeonya kuhusu kuzidi kwa janga la kibinadamu mashariki mwa Chad, ambako idadi ya wakimbizi wa Kisudan imeongezeka mara tatu kutokana na umwagaji damu katika nchi yao.
Mnamo Juni 2025, shirika hilo lilithibitisha kuwa bila ongezeko kubwa la ufadhili, “msaada wa kuokoa maisha hauwezi kutolewa kwa kiwango na kasi inayohitajika.”
Lilibainisha pia kuwa “watu milioni nne wamekimbia Sudan kuelekea nchi jirani tangu kuanza kwa vita, na hilo limekuwa hatua mbaya sana katika mgogoro mkubwa zaidi wa wakimbizi duniani.”
Shirika hilo lilionya kuwa endapo “vita vitaendelea, maelfu wengine wataendelea kukimbia, hali inayoweza kuhatarisha uthabiti wa kikanda na kimataifa.” Likaongeza kuwa tangu kuanza kwa vita, “zaidi ya wakimbizi wa Kisudan 844,000 wamevuka mpaka kuingia Chad, ambayo tayari ilikuwa inahifadhi karibu wakimbizi 409,000 waliokimbia machafuko ya awali huko Darfur tangu mwaka 2003.”
“Idadi ya wakimbizi imeongezeka kwa kasi tangu mashambulizi makali dhidi ya raia kaskazini mwa Darfur mwishoni mwa Aprili, ikiwa ni pamoja na katika kambi za wakimbizi wa ndani za Zamzam na Abu Shouk na katika mji wa El Fasher. Takriban watu 69,000 wameingia Chad ndani ya kipindi cha mwezi mmoja, huku wastani wa watu 1,400 wakivuka mpaka kila siku katika siku za hivi karibuni,” limesema chanzo hicho.
Watoto Waathirika Zaidi
Katika muktadha huu, Mratibu wa UNHCR nchini Chad, Dossou Patrice Ahonon, alisema kuwa hali hiyo imeyadhoofisha uwezo ya Chad kukabiliana nayo. Alibainisha kuwa “takriban asilimia 72 ya wakimbizi walihojiwa na UNHCR wameripoti kukumbana na ukiukwaji mkubwa wa haki za binadamu, ikiwemo ukatili wa kimwili na kingono, mateso, kuwekwa kizuizini kiholela na kulazimishwa kujiunga na makundi ya kivita.”
Alisema kuwa “janga kubwa pia linawakumba watoto, kwani theluthi mbili ya watoto wanaowasili hawajawahi kwenda shule kwa miaka mingi, na wengi wao wameathirika kisaikolojia na kimwili.” Alithibitisha kuwa “wakimbizi wanapokea ni lita tano tu za maji kwa mtu kwa siku, kiwango kilicho chini ya viwango vya kimataifa vya lita 15 hadi 20 zinazohitajika kwa mahitaji ya msingi ya kila siku.”
Akaongeza: “Huu ni mgogoro wa kibinadamu, mgogoro wa usalama, na mgogoro wa utoto. Maisha na mustakabali wa mamilioni ya raia wasio na hatia, wakiwemo watoto kama Hawa, yapo hatarini. Bila ongezeko kubwa la ufadhili, msaada wa kuokoa maisha hauwezi kutolewa kwa kiwango na kasi inayohitajika.”
Juhudi Kubwa za Msaada
Zaidi ya mwaka mmoja tangu kuanza kwa janga hilo la kibinadamu, Shirika la Mpango wa Chakula Duniani (WFP) lilitangaza kuwa “malori ya Libya yaliyobeba tani 500 za misaada ya chakula yameondoka Bandari ya Benghazi kuelekea Chad kupitia Kufra ili kusambaza msaada kwa wakimbizi wa Kisudan walioko huko.” Lilisema kuwa “hatua hii ni mwanzo muhimu katika njia ya kibinadamu iliyoundwa na WFP kusaidia familia za Kisudan zilizoathirika Chad.”
Tarek El Gendy, Mkurugenzi wa WFP nchini Libya wakati huo, alisema: “Shukrani kwa wadau waliopo ardhini, WFP imefanya juhudi kubwa katika miezi ya hivi karibuni kwa kushirikiana na Mamlaka ya Bandari ya Benghazi, mamlaka za forodha, eneo huru la biashara na washirika wa ndani ili kukidhi mahitaji yanayoongezeka ya wakimbizi wa Kisudan katika eneo hilo.”
Juhudi za Kimataifa Zinazoendelea
Katika muendelezo wa juhudi za kimataifa kwa ajili ya wakimbizi wa Kisudan, Ofisi ya Uratibu wa Misaada ya Kibinadamu ya Umoja wa Falme za Kiarabu (UAE) huko N’Djamena, iligawa vikapu 5,000 vya chakula mnamo Machi 29, 2025, kwa ajili ya futari ya mwezi wa Ramadhani, vikiwemo vikapu 3,500 vilivyotolewa kwa wakimbizi katika kambi za Trigin na Brigin mkoani Ouaddai mashariki mwa Chad, na kuwafaidisha watu takriban 20,000.
“Vikapu vingine 1,500 na tani 33 za tende viligawiwa N’Djamena na maeneo jirani kwa ushirikiano na Wizara ya Ustawi wa Jamii na Mambo ya Kibinadamu ya Chad, na kuwafaidisha takribani watu 30,000,” ilisema taarifa hiyo.
Balozi wa UAE nchini Chad, Rashid Al Shamsi, alisema: “UAE inaendelea kutoa msaada muhimu wa kibinadamu kwa wakimbizi wa Kisudan katika nchi jirani pamoja na kusaidia jamii zinazowahifadhi, ili kuongeza uwezo wao wa kukabiliana na changamoto na kuchangia katika uthabiti wa kijamii na kiuchumi kupitia upatikanaji wa mahitaji ya msingi, hasa katika mwezi mtukufu wa Ramadhani.”
Msaada Mpaka Mpakani
Msaada wa UAE haukuishia tu kwa wakimbizi, bali pia umeelekezwa katika kusaidia miradi ya maendeleo na sekta nyingine nchini Chad.
Baada ya kuzuka kwa mlipuko wa kipindupindu mnamo Agosti 2025, Umoja wa Falme za Kiarabu ulitoa tani 30 za dawa na vifaa vya afya kwa dharura ili kuzuia kuenea kwa ugonjwa huo.
Waziri wa Ustawi wa Jamii, Mshikamano na Mambo ya Kibinadamu wa Chad, Zahra Mohamed Issa, alisema kuwa “msaada huo wa UAE unaonyesha thamani kubwa ya mshikamano, ushirikiano na udugu kati ya mataifa haya mawili rafiki, na kuonesha dhamira yao ya kuchukua hatua za haraka kuzuia kuenea kwa ugonjwa huo katika makundi mbalimbali ya wananchi.”
Msaada wa Nishati
Mnamo Septemba 29, 2025, kampuni ya Global South Utilities yenye makao yake Abu Dhabi ilitangaza kuwa itasambaza umeme safi kwa takribani kaya 274,000 nchini Chad kupitia mradi wa “Noor Chad,” kituo cha umeme wa jua chenye uwezo wa megawati 50 kilichozinduliwa siku hiyo katika mji mkuu, N’Djamena.
Kampuni hiyo ilithibitisha kuwa itaendesha kituo hicho, hatua ambayo inaleta mageuzi kwa Chad kwa kutoa chanzo cha nishati safi, kikubwa na cha kuaminika, kupunguza utegemezi wa dizeli kutoka nje na kukidhi mahitaji yanayoongezeka ya umeme.
Kituo hicho kinachanganya megawati 50 za nishati ya jua na mfumo wa kuhifadhi umeme wa megawati saa 5, na kinatarajiwa kupunguza zaidi ya tani milioni 1.36 za hewa ya ukaa katika kipindi chote cha matumizi yake.
