Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC) pamoja na maafisa wake imeshinda Tuzo ya Sakharov ya Uhuru wa Mawazo kwa mwaka 2026, inayotolewa na Bunge la Ulaya kwa kutambua juhudi za kulinda haki za binadamu na uhuru wa msingi.
Ushindi huo umetangazwa wakati mahakama hiyo yenye makao yake makuu mjini The Hague, Uholanzi, ikikabiliwa na vikwazo vilivyowekwa na Marekani dhidi ya taasisi hiyo na baadhi ya maafisa wake.
ICC ina jukumu la kuchunguza na kushtaki watu wanaotuhumiwa kutenda uhalifu mkubwa wa kimataifa, ukiwemo uhalifu wa kivita, uhalifu dhidi ya binadamu na mauaji ya kimbari.
Katika kinyang’anyiro cha mwaka huu, ICC imewashinda wagombea wengine wawili waliofika hatua ya mwisho, ambao ni Mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA), Tundu Lissu, pamoja na dada wawili kutoka Iran, Taraneh na Romina Rahimi.
Tuzo hiyo inatajwa kuwa ishara ya kutambua mchango wa mahakama hiyo katika kusimamia sheria za kimataifa, huku ikikabiliwa na changamoto zinazohusiana na uhuru wake wa kimahakama na utekelezaji wa majukumu yake.
ICC imeeleza kuwa vikwazo vya Marekani vinatishia uhuru wake wa kutekeleza majukumu ya kisheria na kutoa wito kwa nchi mbalimbali kuunga mkono shughuli zake.
Tundu Lissu alikuwa miongoni mwa waliowania tuzo hiyo
Lissu, ambaye ni mwanasheria na kiongozi wa upinzani nchini Tanzania, alikuwa miongoni mwa wagombea waliofika hatua ya mwisho kutokana na harakati zake zinazohusiana na demokrasia, mageuzi ya Katiba na uchaguzi huru na wa haki.
Alikamatwa Aprili 2025 na kushtakiwa kwa uhaini, kosa ambalo linaweza kuadhibiwa kwa hukumu ya kifo nchini Tanzania. Lissu amekana mashtaka yanayomkabili.
Kwa kutofautisha na ICC, ambayo imepata tuzo hiyo kama taasisi pamoja na maafisa wake, uteuzi wa Lissu uliangazia juhudi zake katika kutetea demokrasia na haki za kisiasa nchini Tanzania.
Wagombea wengine waliofika hatua ya mwisho walikuwa dada wa Iran, Taraneh na Romina Rahimi, waliotajwa katika muktadha wa kutetea haki za watu wanaokabiliwa na ukandamizaji nchini humo.
Tuzo iliyoanzishwa mwaka 1988
Tuzo ya Sakharov ya Uhuru wa Mawazo ilianzishwa mwaka 1988 na Bunge la Ulaya kwa lengo la kutambua watu na taasisi zinazochangia katika kutetea haki za binadamu, demokrasia na uhuru wa msingi.
Tuzo hiyo imepewa jina la Andrei Sakharov, mwanasayansi na mwanaharakati wa upinzani wa Kisovieti aliyepigania haki za binadamu na uhuru wa mawazo.
Kwa mwaka huu, hafla ya kukabidhi tuzo hiyo inatarajiwa kufanyika Desemba 16, 2026, mjini Strasbourg, Ufaransa.
Ushindi wa ICC unakuja katika kipindi ambacho nafasi ya mahakama za kimataifa na uhuru wa taasisi za haki unaendelea kuwa sehemu muhimu ya mijadala ya kimataifa kuhusu uwajibikaji, haki za binadamu na utawala wa sheria.
